Ai rõ ràng gọi đòn ở Tehran—chính phủ hay Ahmad Vahidi? Tháng 4/2026, câu trả lời đã nghiêng mạnh về Ahmad Vahidi, tư lệnh IRGC từ ngày 1/3.
- Ahmad Vahidi lên nắm IRGC ngay sau khi xung đột Trung Đông bùng lên, thay thế một chuỗi chỉ huy liên tục bị đánh gục.
- IRGC báo cáo trực tiếp cho Lãnh tụ Tối cao, nên ghế tư lệnh lực lượng này nặng hơn nhiều ghế nội các.
- Lý lịch của Vahidi trải từ lực lượng Quds giai đoạn 1988-1997 đến Bộ Quốc phòng 2009-2013 và Bộ Nội vụ 2021-2024.
- Biến động eo biển Hormuz ngày 17/4 cho thấy tiếng nói ngoại giao ở Tehran đang thua hẳn tiếng nói an ninh.
- Nếu đường lối hiện tại giữ nguyên, Iran sẽ tiếp tục đặt IRGC vào trung tâm mọi quyết định an ninh lẫn đối ngoại.
📋 Nội dung chính
Ahmad Vahidi bước vào trung tâm bàn cờ Iran
Tại thời điểm tháng 4/2026, Ahmad Vahidi chẳng riêng giữ ghế tư lệnh IRGC. Ông còn đứng ở nút giao giữa quân đội, tình báo, nội các và kênh quyền lực sát Lãnh tụ Tối cao. Đấy mới là mấu chốt.
Ghế này đâu chỉ điều quân.
Ngày 1/3, Tehran đưa Vahidi lên nắm lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo sau khi xung đột Trung Đông nổ ra. Trước đó, Mohammad Pakpour thiệt mạng trong đòn không kích ngày 28/2; xa hơn, Hossein Salami bị Israel hạ sát trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái. Một hệ thống mất 2 tư lệnh trong chưa đầy 1 năm thì phản xạ tự nhiên sẽ là siết hàng ngũ, khóa kỷ luật, gom quyền lực về tay người sống đủ lâu và hiểu đủ sâu. Vahidi khớp cả 2 điều kiện ấy.
Con số 12 nói lên nhiều điều. Hồi tháng 12 năm ngoái, Ali Khamenei đã kéo ông lên ghế phó chỉ huy. Tín hiệu đã phát ra từ trước. Đến ngày 1/3, tín hiệu biến thành mệnh lệnh. Trong cấu trúc “quân đội song song” của Iran, quân đội chính quy chịu quản lý nhà nước, còn IRGC báo cáo trực tiếp lên đỉnh quyền lực. Thành thử, ai cầm IRGC thì cầm cả một đường dây riêng—nhanh hơn, cứng hơn, ít tầng nấc hơn.
Hồ sơ Ahmad Vahidi: từ lực lượng Quds đến nội các
Tiểu sử của Vahidi không chạy theo một đường thẳng. Ông gia nhập IRGC từ cuối thập niên 1970, đi lên trong thập niên 1980, rồi chỉ huy lực lượng Quds từ năm 1988 đến 1997. liền sau đó, ông bước vào nội các: Bộ trưởng Quốc phòng giai đoạn 2009-2013 dưới thời Mahmoud Ahmadinejad, rồi Bộ trưởng Nội vụ giai đoạn 2021-2024 dưới thời Ebrahim Raisi. Quân sự, an ninh, chính trị—ông chạm đủ cả.
Ali Alfoneh từ Viện các Quốc gia vùng Vịnh Arab gọi Vahidi là một “quan chức giàu năng lực”, là “lãnh đạo thời chiến then chốt, tổng chỉ huy lý tưởng của IRGC, tổ chức không đơn thuần là quân đội”. Câu chữ này quan.
Con số 1980, nói lên nhiều điều. Tại đây xuất hiện nghịch lý lớn. Một người từng đi qua Iran-Contra ở giữa thập niên 1980, từng tiếp xúc các kênh đàm phán bí mật liên quan chính quyền Ronald Reagan, lẽ ra phải hiểu giá trị của độ mở chiến thuật. Nhưng tháng 4/2026, ông lại nổi lên như gương mặt cứng tay nhất. Nghịch lý ấy không lạ. Khi hệ thống mất nhiều đầu mối chỉ huy, nhà nước sẽ không thưởng cho người mềm; họ chọn người khóa cửa tốt hơn. Tại sao lại có sự chênh lệch này?
| Nhân vật | Vai trò | Mốc thời gian | Ý nghĩa quyền lực |
|---|---|---|---|
| Ahmad Vahidi | Tư lệnh IRGC | 1/3/2026 | Nối liền quân sự, nội vụ, tình báo |
| Mohammad Pakpour | Cựu tư lệnh IRGC | Thiệt mạng 28/2/2026 | Khoảng trống chỉ huy bị lấp rất gấp |
| Hossein Salami | Tiền nhiệm Pakpour | Bị hạ sát tháng 6/2025 | Khởi đầu chuỗi tổn thất thượng tầng |
| Qassem Soleimani | Chỉ huy Quds | Thiệt mạng năm 2020 | Nhắc lại mức độ rủi ro của ghế chỉ huy |
Hormuz ngày 17/4 – đòn thử quyền lực, lời đáp từ IRGC
Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên X rằng eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho tàu thương mại. Giá dầu hạ ngay. Donald Trump hoan nghênh ngay. Chỉ 1 ngày sau, lực lượng vũ trang Iran lại tái áp hạn chế. Hải quân IRGC cảnh báo mọi nỗ lực vượt eo biển không giấy phép “sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran”. Quả lắc quay rất nhanh.
Một cố vấn cấp cao của IRGC nói thẳng, lãnh đạo lực lượng này tức giận vì Araghchi không phối hợp trước khi phát tín hiệu. Chi tiết nhỏ mà không nhỏ. Nó cho thấy bàn đàm phán tại Tehran giờ giống sân bóng mà trọng tài, HLV trưởng và đội trưởng không nói cùng một ngôn ngữ. Khi tín hiệu ngoại giao bị phản đòn trong 24 giờ, quyền chủ động thực chất nằm ở người kiểm soát lực lượng ngoài thực địa. Vahidi hưởng lợi trực tiếp từ cơ chế ấy.
Beni Sabti từ Viện phân tích An ninh Quốc gia Israel nhận định Vahidi đang sở hữu tầm ảnh hưởng vượt qua nhiều quan chức nặng ký ở Tehran, kể cả Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Mohammad Ali Shabani, chủ biên Amwaj, còn nói ông “cứng rắn hơn cả những người tiền nhiệm”. Nhưng chuỗi sự kiện 17/4-18/4 đã tự nói rồi.
Thế cân mới ở Tehran và nhịp tới của Trung Đông
Lịch sử Iran từng nhiều lần ưu tiên các nhân vật an ninh mỗi khi hệ thống bước vào pha áp sát, từ sau cách mạng 1979 đến giai đoạn hậu vụ Soleimani năm 2020. Vahidi là phiên bản cập nhật của mô hình ấy—ít khẩu hiệu hơn, nhiều sợi dây quyền lực hơn, và nguy hiểm ở chỗ ông hiểu cả bàn hội nghị lẫn bàn tác chiến. Đó là khác biệt.
Có người sẽ nói ghế tư lệnh IRGC luôn mạnh sẵn, ai ngồi vào cũng vậy. Lập luận ấy đúng một nửa. Vahidi đi xa hơn ở chỗ ông mang theo ký ức bộ máy từ 3 tầng – Quds, quốc phòng, nội vụ. Khi một người hiểu luồng mệnh lệnh chạy từ doanh trại ra cảng Hormuz rồi ngược về nội các, khả năng chặn các tiếng nói mềm sẽ cao hơn hẳn. Tháng 4/2026, Tehran đang nghiêng để ấy mà.
Kết luận
Phần việc tiếp theo của Ahmad Vahidi sẽ không dừng ở thay người sau khủng hoảng. Trong vài tuần tới của tháng 4/2026 và đầu tháng 5/2026, IRGC nhiều khả năng tiếp tục ép kênh ngoại giao đi sau kênh an ninh, còn Hormuz sẽ được Tehran dùng như một chiếc van áp lực—mở vừa đủ để tránh nghẹt dầu, siết đủ mạnh để nhắc cả Washington lẫn Tel Aviv rằng tiếng còi rốt cuộc đang phát ra từ doanh trại, chứ không phải từ bục cho biết.
